Zmiany w ortografii od 2026 roku – prostsze i bardziej spójne zasady 

Od 1 stycznia 2026 roku zaczną obowiązywać nowe zasady ortografii. Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN uchwaliła je na 3 posiedzeniach, które odbyły się w latach 2022–2024. Poniżej znajdziesz przejrzyste omówienie najważniejszych zmian. 

Nadchodzą ciężkie czasy dla strażników poprawności językowej. Muszą oduczyć się niektórych zasad, a korekta wiedzy często jest trudniejsza niż nauka od podstaw. Cóż, w jakimś stopniu dotyczy to nas wszystkich… Może z wyjątkiem tych, którzy nieświadomie popełniali błąd, a teraz ich zapisy będą poprawne. 

Jak zmiany uzasadnia Rada Języka Polskiego? 

W komunikacie opublikowanym 10 maja 2024 roku językoznawcy tak opisali intencje swoich działań:  

„[…] wprowadzenie tych zmian, dotyczących wyłącznie tzw. konwencjonalnych zasad pisowni, przyniesie korzyść w postaci uproszczenia i ujednolicenia zapisu poszczególnych grup wyrazów i połączeń, eliminacji wyjątków, a także likwidacji przepisów, których zastosowanie jest z różnych powodów problematyczne, np. wymaga od piszącego zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu”.  

Zatem zmiany mają ułatwić użytkownikom języka poruszanie się po jego meandrach, a właściwie uregulować jego nurt i usprawnić żeglugę.  

RJP podkreśla, że nowe zasady pozwolą zmniejszyć liczbę błędów, ułatwią codzienną pracę piszącym i zredukują konieczność „interpretacji znaczeniowej”. Część decyzji była postulowana od lat. 

Nowe zasady (wybór subiektywny) 

Co może wzbudzać najwięcej emocji?
Wielkie litery w nazwach mieszkańców lokalnych jednostek 

Nowe zasady: Nazwy mieszkańców lokalnych jednostek administracyjnych, przykładowo dzielnic i osiedli, będziemy zapisywać wielką literą.  

Może to budzić emocje, bo dotyka tożsamości narodowej, regionalnej i lokalnej, zmienia też długoletnią praktykę. Z pewnością przyczyni się do wzmocnienia lokalnego patriotyzmu i szacunku dla różnorodności.

Przykłady: 

• Wrocławianin, 
• Nowohucianin, 
• Mokotowianin. 

Co może zdziwić? 
Porzucenie zapisu „toby” i „czyby” 

Nowe zasady: Cząstki „-bym”, „-byś”, „-by”, „-byśmy”, „-byście” ze spójnikami będziemy zapisywać rozdzielnie.  

Większość z nas gładko, bo niezauważalnie, przejdzie od zasady zapisu łącznego do rozdzielnego, a korektorzy i redaktorzy będą mieli mniej poprawek do naniesienia. 

Przykłady: 

• czy by nie pojechać, 
• bo byś nie zdążył, 
• aczkolwiek by chciał.  

Z czego ucieszą się content writerzy? 
Dopuszczenie rozdzielnej pisowni cząstek takich jak „super-”, „ekstra-”, „eko-” 

Nowe zasady: Cząstki, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, będziemy pisać łącznie lub rozdzielnie, np.: „wege-”, „mini-”, „maksi-”, „midi-”, „mega-”, „makro-”. 

Wymienione wyżej przedrostki, a właściwie słowa, często są używane w tekstach przygotowywanych dla firm. Problem pojawiał się, gdy musieliśmy zapisać podstawowe wyrażenie „mikro, średnie i duże przedsiębiorstwa”. W 2026 roku ten kłopot zniknie. Uff…  

Przykłady: 

• miniwieża lub mini wieża, 
• superpomysł lub super pomysł, 
• ekosklep lub eko sklep. 

Co jest wyraźnym uproszczeniem? 
Już nie tylko nibynóżki ameby i nie quasi-nauka! 

Nowe zasady: Cząstki „niby-”, ­„quasi-” z wyrazami zapisywanymi małą literą będziemy zapisywać łącznie. Aktualna pozostaje pisownia z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą, np. niby-Polak, quasi-Europa.  

Przykłady (za RJP): 

• nibyartysta,  
• quasiopiekun, 
• niby-Polak. 

Czym niektórzy się niepokoją? 
Zmianą nienajłatwiejszą (tak!) do przyjęcia  

Nowe zasady: Łącznie będziemy zapisywać partykułę „nie” z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym.  

Zmiana jest zgodna z intuicyjnym kierunkiem upraszczania zapisu, ale niektórzy znawcy języka polskiego obawiają się, że może to prowadzić do jego zubożenia i utraty precyzji. To chyba też punkt, przy którym ortograficzni fanatycy wzdychają najgłośniej. Trzeba uważać na autokorektę. U mnie włączyła się dwa razy, dla niej łączny zapis to oczywiście błąd.  

Przykłady (za RJP): 

• nieadekwatny, 
• niemilszy, 
• nielepiej. 

Pozostałe modyfikacje zasad pisowni 

1. Wielka litera nie tylko w nazwach firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, lecz także pojedynczych egzemplarzy. 

Przykłady:  

• marka Ford i czerwony Ford, 
• marka Yamaha i motocykl Yamaha, 
• marka Lenovo i laptop Lenovo. 

2. Łączna pisownia członu „nie-” z imiesłowami odmiennymi (bez względu na interpretację znaczeniową: czasownikową lub przymiotnikową). 

Przykłady: 

• niedziałający komputer, 
• niepisana zasada, 
• nieprzeczytana książka. 

3. Mała litera w zapisie przymiotników tworzonych od nazw osobowych, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiadają na pytanie „czyj?”), czy też jakościowa (odpowiadają na pytanie „jaki?”). 

Przymiotniki tworzone od imion (rzadziej od nazwisk) zakończone na „-owy”, „-ów”, „‑in”, „‑yn” będzie można zapisywać małą lub wielką literą. 

Przykłady: 

• dramat szekspirowski, 
• koncert chopinowski, 
• jackowe dzieci lubJackowe dzieci. 

4. Łączna pisownia członu „pół-” w wyrażeniach typu „półsen” oraz pisownia z łącznikiem w połączeniach, które opisują narodowość, pochodzenie lub tożsamość kulturową (np. pół-Europejczyk). 

Przykłady: 

• półnauka, 
• półżartem, 
• pół-Polka, pół-Francuzka. 

5. Trzy dopuszczalne wersje pisowni w parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem: z łącznikiem, z przecinkiem lub rozdzielnie. 

Przykłady: 

• tuż-tuż, trzask-prask, bij-zabij, 
• tuż, tuż; trzask, prask; bij, zabij; 
• tuż tuż, trzask prask, bij zabij. 

6. W nazwach komet zapis wszystkich członów wielką literą. 

Przykłady: 

• Kometa Halleya, 
• Kometa McNaughta, 
• Kometa Enckego. 

7. Wielka litera w nazwach obiektów przestrzeni publicznej, na początku wyrazów takich jak: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. (przy zachowaniu pisowni wyrazu „ulica” małą literą). 

Przykłady: 

• ulica Józefa Piłsudskiego,  
• Aleja Róż,  
• Brama Warszawska.  

8. Wielka litera we wszystkich członach (oprócz przyimków i spójników) wielowyrazowych nazw lokali usługowych i gastronomicznych.  

Przykłady: 

• Karczma Słupska, 
• Kawiarnia Literacka,  
• Teatr Rozmaitości.  

9. Pisownia wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników oraz wyrazów typu „imienia”) nazw orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych. 

Przykłady: 

• Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, 
• Mistrz Mowy Polskiej, 
• Honorowy Obywatel Miasta Krakowa. 

10. Łączna pisownia przedrostków (rodzimych i obcych) z wyrazami zapisywanymi małą literą. Jeśli wyraz zaczyna się od wielkiej litery, po przedrostku dodajemy łącznik. 

Przykłady: 

• postnowoczesny, 
• hiperostrożny, 
• super-Europejczyk. 

11. Wielka litera w jednowyrazowych i wielowyrazowych nazwach geograficznych, ale mała litera w wyrazach gatunkowych, gdy stoją przed taką nazwą w mianowniku. 

Przykłady: 

• Cieśnina Hudsona, 
• cieśnina Bosfor, 
• jezioro Śniardwy. 

Uwaga: Zmiana z 7 listopada br. cofnęła wcześniejszą propozycję zapisu wszystkich członów wielką literą, np. Morze Marmara. 

Zmiany da się oswoić 

Reforma pisowni zrobi nam w głowach trochę zamieszania, ale wreszcie nie trzeba będzie pamiętać o niektórych wyjątkach. Jesteśmy przebodźcowani, więc to może nam wyjść na dobre. Gdy opadnie kurz, może wszystkim będzie łatwiej, szczególnie tym najmłodszym. Idą zmiany, trzeba się dostosować – w końcu „kto nie maszeruje, ten ginie” (fr. marche ou crève), jak podobno mawiają w Legii Cudzoziemskiej. 

Źródło: zmiany zostały zebrane w dokumencie 2-zalacznik-do-komunikatu-11-25-wersja-jednolita.pdf.